does God give us what we ask from him ? IS HE A JUDGE? I WANT TO KNOW WHO IS GOD AM I ALSO GOD?

ਸਤਿਕਾਰ ਯੋਗ ਵੀਰ ਜੀ/ਭੈਣ‌ ਜੀ,
ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜੀ ਕਾ ਖ਼ਾਲਸਾ, ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜੀ ਕੀ ਫ਼ਤਿਹ।।

ਤੁਹਾਡੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵਿਚ ਦਾਸ ਕਹਿਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਕਾਲਪੁਰਖ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਉਹ ਸਿਰਜਣਹਾਰ ਜਿਸਨੇ ਸਭ ਕੁਝ ਸਿਰਜਿਆ ਹੈ – ਮਨੁੱਖ, ਜਾਨਵਰ, ਬਨਸਪਤੀ, ਜੀਵ-ਜੰਤੂ, ਪੰਜ ਤੱਤ (ਧਰਤੀ, ਪਾਣੀ, ਅੱਗ, ਹਵਾ, ਅਕਾਸ਼), ਗ੍ਰਹਿ, ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ, ਨਛੱਤਰ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਭ ਕੁਝ ਅਤੇ ਉਹ ਜੋ ਸਭ ਵਿਚ ਵਸਦਾ ਹੈ। ਗੁਰਬਾਣੀ ਦਾ ਫੁਰਮਾਨ ਹੈ:

ਹਰਿ ਘਟਿ ਘਟੇ ਘਟਿ ਬਸਤਾ ਹਰਿ ਜਲਿ ਥਲੇ ਹਰਿ ਬਸਤਾ ਹਰਿ ਥਾਨ ਥਾਨੰਤਰਿ ਬਸਤਾ ਮੈ ਹਰਿ ਦੇਖਨ ਕੋ ਚਾਓੁ ॥ (ਪੰਨਾ 1201) ਅਰਥਾਤ ਹੇ ਮੇਰੇ ਮਨ! ਉਹ ਹਰੀ ਹਰੇਕ ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਜਲ ਵਿਚ ਧਰਤੀ ਵਿਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਹਰੇਕ ਥਾਂ ਵਿਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਉਸ ਦੇ ਦਰਸਨ ਦੀ ਤਾਂਘ ਹੈ।

ਸ਼ਬਦ ਗੁਰੂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਅਨੁਸਾਰ ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰਲੇ ਸਿਰਜਣਹਾਰ ਨੂੰ ਪਛਾਣਨਾ ਹੈ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਰੂਹਾਨੀ ਤੌਰ ‘ਤੇ “ਅੰਦਰਲੇ ਸਿਰਜਣਹਾਰ ਨੂੰ ਪਛਾਣਨ” ਦਾ ਕੀ ਅਰਥ ਹੈ?

ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਫ਼ਲਸਫ਼ੇ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਕੋਈ ਸੋਹਣੀ ਸੋਚ ਜਾਂ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਲਾਈਨ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਸਿੱਖੀ ਦੀ ਰੂਹਾਨੀਅਤ ਦਾ ਸਾਰਾ ਮਕਸਦ ਇਹੀ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ, ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਵੇਖਣਾ ਪਵੇਗਾ ਕਿ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਜੀ ਨੇ ਸਿਰਜਣਹਾਰ ਬਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੋਚ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ?

1. “ਅਸਮਾਨੀ ਸਿਰਜਣਹਾਰ” ਵਾਲਾ ਭੁਲੇਖਾ ਤੋੜਨਾ

ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ, ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਧਰਮ (ਤੇ ਅੱਜ ਵੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ) ਇਹ ਸਿਖਾਉਂਦੇ ਆਏ ਹਨ ਕਿ ਸਿਰਜਣਹਾਰ ਇੱਕ ਵੱਖਰੀ ਤਾਕਤਵਰ ਹਸਤੀ ਹੈ ਜੋ ਕਿਤੇ “ਉੱਪਰ” ਜਾਂ “ਬਾਹਰ” ਬੈਠੀ ਹੈ। ਸਿਰਜਣਹਾਰ ਦਾ ਇਹ ਰੂਪ, ਜਿਸਨੂੰ ਅਕਸਰ ਧਾਰਮਿਕ ਆਗੂ ਜਾਂ ਪੁਜਾਰੀ ਵਧਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਇੱਕ ਇਲਾਹੀ ਜੱਜ (ਧਰਮਰਾਜ) ਵਾਂਗ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ:

ਇਨਾਮ/ਸਜ਼ਾ ਵਾਲਾ ਸਿਸਟਮ: ਜੇ ਤੂੰ ਚੰਗਾ ਹੈਂ, ਉਹ ਤੈਨੂੰ ਇਨਾਮ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਜੇ ਤੂੰ ਮਾੜਾ ਹੈਂ, ਉਹ ਤੈਨੂੰ ਸਜ਼ਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

ਵਿਚੋਲੇ ਵਾਲੀ ਸਮੱਸਿਆ: ਕਿਉਂਕਿ ਸਿਰਜਣਹਾਰ “ਦੂਰ” ਹੈ, ਤੈਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਲਈ ਤੈਨੂੰ ਪੁਜਾਰੀ, ਰਸਮਾਂ, ਤੇ ਖ਼ਾਸ ਕਰਮ-ਕਾਂਡ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।

“ਮੰਗਣ” ਵਾਲਾ ਰਿਸ਼ਤਾ: ਲੋਕ ਅੰਤ ਨੂੰ ਸਿਰਜਣਹਾਰ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮਸ਼ੀਨ ਵਾਂਗ ਸਮਝਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦੇ ਹਨ ਜੋ ਉਸਦਾ ਨਾਮ ਜਪਣ ਦੇ ਬਦਲੇ ਜਾਂ ਮਿੰਨਤਾਂ-ਤਰਲੇ ਕਰਨ ‘ਤੇ ਇਨਾਮ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਚਮਤਕਾਰ ਕਰਨਾ ਸਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ।

ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਬਿਲਕੁਲ ਨਕਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦਲੀਲ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਜੇ ਸਿਰਜਣਹਾਰ “ਬਾਹਰ” ਹੈ, ਤਾਂ ਰੂਹਾਨੀਅਤ ਇੱਕ ਸੌਦਾ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਸਾਨੂੰ ਕਿਸੇ ਬਾਹਰਲੇ ਤੋਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਮੰਗਣ ਤੋਂ ਹਟਾ ਕੇ, ਉਸ ਚੀਜ਼ (ਰੂਹਾਨੀ ਗੁਣਾਂ) ਨੂੰ ਪਛਾਣਨ ਵੱਲ ਲੈ ਕੇ ਆਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਸਾਡੇ ਅੰਦਰ ਹੈ, “ਅੰਦਰਲੇ ਸਿਰਜਣਹਾਰ” ਵਜੋਂ।

2. “ੴ” ਦਾ ਅਰਥ

ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੇ ਸਿਰਜਣਹਾਰ ਨੂੰ ਦੱਸਣ ਲਈ ੧ (ਏਕ) ਤੇ ਫਿਰ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਮੂੰਹ ਵਾਲੇ ਓ (ਓਅੰਕਾਰ) ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਵਰਤਿਆ। ਗੁਰਮੁਖੀ ਨਿਸ਼ਾਨ ੴ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਲੋਗੋ ਨਹੀਂ ਹੈ; ਇਹ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਡੂੰਘਾ ਰੂਹਾਨੀ ਫ਼ਲਸਫ਼ਾ ਹੈ:

“੧” (ਇੱਕ, ਏਕਤਾ): ਇਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਉਹ ਇੱਕ ਸਿਰਜਣਹਾਰ ਜੋ ਦੁਨੀਆਂ ਬਣਾ ਕੇ, ਉਸਦੇ ਅੰਦਰ ਵੀ ਵੱਸਦਾ ਹੈ (ਭਾਵ, ਉਹ ਦੁਨੀਆਂ ਤੋਂ ਪਾਰ ਵੀ ਹੈ ਤੇ ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵੀ ਹੈ)। ੴ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਿਰਜਣਹਾਰ ਦੀ ਇੱਕ ਹੋਣ ਦੀ, ਤੇ ਉਸਦੀ ਆਪਣੀ ਰਚਨਾ ਨਾਲ ਇੱਕ ਹੋਣ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹੈ।

ਖੁੱਲ੍ਹਾ “ਓਅੰਕਾਰ”: ਗੁਰਮੁਖੀ ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਅੱਖਰ ਉੱਪਰੋਂ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਇਸ ਵਿਚਾਰ ਨੂੰ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਰੱਬੀ ਸ਼ਕਤੀ ਲਗਾਤਾਰ ਵਹਿ ਰਹੀ ਹੈ, ਫੈਲ ਰਹੀ ਹੈ, ਤੇ ਉਸ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਵਧ ਰਹੀ ਹੈ ਜੋ ਉਸਨੇ ਆਪ ਬਣਾਈ ਹੈ।

ਹੁਣ ਆਓ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਉਸ ਸਿਰਜਣਹਾਰ ਦੇ ਡੂੰਘੇ ਰੂਹਾਨੀ ਅਰਥ ਨੂੰ ਸਮਝੀਏ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਰਚਨਾ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਸਮੁੰਦਰ ਤੇ ਲਹਿਰ ਦੀ ਉਦਾਹਰਣ ਲਓ। ਲਹਿਰ ਇੱਕ ਵੱਖਰੀ ਚੀਜ਼ ਹੈ ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਵੇਖ ਸਕਦੇ ਹੋ, ਪਰ ਉਹ ਸਮੁੰਦਰ ਦਾ ਹੀ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਸਾਨੂੰ ਉਸਦੀ ਰਚਨਾ ਤੇ ਸਿਰਜਣਹਾਰ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹਨ।

3. ਸਿਰਜਣਹਾਰ ਇੱਕ “ਅੰਦਰਲੀ ਸੱਚਾਈ” ਹੈ

ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਿਰਜਣਹਾਰ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦਾ “ਸੋਮਾ” ਹੈ, ਤੇ ਉਸਦਾ “ਹੁਕਮ” ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦੇ ਹਰ ਪਹਿਲੂ ਨੂੰ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਕਹਿ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਸਿਰਜਣਹਾਰ ਦਾ “ਸਰੋਤ-ਕੋਡ (Source code)” ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ ਇਸ ਵੇਲੇ ਤੁਹਾਡੇ ਅੰਦਰ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਸਾਨੂੰ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਸ ਵਿਚਾਰ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਦੇ ਹੋਰ ਤਰੀਕੇ ਵੀ ਹਨ:

ਫੁੱਲ ਵਾਲੀ ਮਿਸਾਲ: ਨੌਵੇਂ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ, ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਿਬ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿਚ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ, “ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਉਂ ਭਾਲਦਾ ਫਿਰਦੈਂ?” ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਮਝਾਇਆ ਕਿ ਰੂਹਾਨੀ ਸ਼ਕਤੀ ਫੁੱਲ ਦੇ ਅੰਦਰਲੀ ਖ਼ੁਸ਼ਬੂ ਵਾਂਗ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਖ਼ੁਸ਼ਬੂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ, ਪਰ ਉਹ ਫੁੱਲ ਦੀ ਹੋਂਦ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ।

ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਵਾਲੀ ਮਿਸਾਲ: ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਦਿੱਸਦੇ ਅਕਸ ਨਾਲ ਵੀ ਤੁਲਨਾ ਕੀਤੀ। ਅਕਸ “ਉੱਥੇ” ਹੀ ਹੈ, ਪਰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਉਹ ਤਾਂ ਹੀ ਦਿਸਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਸ਼ੀਸ਼ਾ ਸਾਫ਼ ਹੋਵੇ।

ਨੋਵੇਂ ਨਾਨਕ, ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਿਬ ਫੁਰਮਾਉਂਦੇ ਹਨ:

ੴ ਸਤਿਗੁਰ ਪ੍ਰਸਾਦਿ ॥ ਧਨਾਸਰੀ ਮਹਲਾ ੯ ॥ ਕਾਹੇ ਰੇ ਬਨ ਖੋਜਨ ਜਾਈ ॥ ਸਰਬ ਨਿਵਾਸੀ ਸਦਾ ਅਲੇਪਾ ਤੋਹੀ ਸੰਗਿ ਸਮਾਈ ॥੧॥ ਰਹਾਉ ॥ ਪੁਹਪ ਮਧਿ ਜਿਉ ਬਾਸੁ ਬਸਤੁ ਹੈ ਮੁਕਰ ਮਾਹਿ ਜੈਸੇ ਛਾਈ ॥ ਤੈਸੇ ਹੀ ਹਰਿ ਬਸੇ ਨਿਰੰਤਰਿ ਘਟ ਹੀ ਖੋਜਹੁ ਭਾਈ ॥੧॥ ਬਾਹਰਿ ਭੀਤਰਿ ਏਕੋ ਜਾਨਹੁ ਇਹੁ ਗੁਰ ਗਿਆਨੁ ਬਤਾਈ ॥ ਜਨ ਨਾਨਕ ਬਿਨੁ ਆਪਾ ਚੀਨੈ ਮਿਟੈ ਨ ਭ੍ਰਮ ਕੀ ਕਾਈ ॥੨॥੧॥ {ਪੰਨਾ 684} ਅਰਥਾਤ ਹੇ ਭਾਈ! ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ) ਲੱਭਣ ਵਾਸਤੇ ਤੂੰ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿਚ ਕਿਉਂ ਜਾਂਦਾ ਹੈਂ? ਪਰਮਾਤਮਾ ਸਭ ਵਿਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, (ਫਿਰ ਭੀ) ਸਦਾ (ਮਾਇਆ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਤੋਂ) ਨਿਰਲੇਪ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਪਰਮਾਤਮਾ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਹੀ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।੧।ਰਹਾਉ।
ਹੇ ਭਾਈ! ਜਿਵੇਂ ਫੁੱਲ ਵਿਚ ਸੁਗੰਧੀ ਵੱਸਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਵਿਚ (ਸ਼ੀਸ਼ਾ ਵੇਖਣ ਵਾਲੇ ਦਾ) ਅਕਸ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਪਰਮਾਤਮਾ ਇਕ-ਰਸ ਸਭਨਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। (ਇਸ ਵਾਸਤੇ, ਉਸ ਨੂੰ) ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿਚ ਹੀ ਲੱਭ।੧।
ਹੇ ਭਾਈ! ਗੁਰੂ ਦਾ ਆਤਮਕ ਜੀਵਨ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਇਹ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹਰ ਥਾਂ ਇਕ ਸਿਰਜਣਹਾਰ ਨੂੰ ਵੱਸਦਾ ਸਮਝੋ। ਹੇ ਦਾਸ ਨਾਨਕ! ਆਪਣਾ ਆਤਮਕ ਜੀਵਨ ਪਰਖਣ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਮਨ ਉੱਤੋਂ ਭਟਕਣਾ ਦਾ ਜਾਲਾ ਦੂਰ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਤੇ, ਉਤਨਾ ਚਿਰ ਸਰਬ-ਵਿਆਪਕ ਸਿਰਜਣਹਾਰ ਦੀ ਸੂਝ ਨਹੀਂ ਆ ਸਕਦੀ।੨।੧।

“ਅੰਦਰਲੇ ਸਿਰਜਣਹਾਰ” ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਤੁਹਾਡੀ ਜ਼ਮੀਰ, ਤੁਹਾਡੀ ਸੱਚ ਦੀ ਸਮਝ, ਤੇ ਤੁਹਾਡੀ ਅੰਦਰਲੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਹੀ ਉਹ ਥਾਂ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਿਰਜਣਹਾਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ – ਨਾ ਕਿ ਕਿਸੇ ਦੂਰ ਦੀ ਇਮਾਰਤ ਜਾਂ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ, ਜਾਂ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਬੱਦਲ ਵਿੱਚ।

4. “ਆਦਿ ਸਚੁ” ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ

ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ ਜਪੁ ਬਾਣੀ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿਚ ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸਲੋਕ ਹੈ: “ਆਦਿ ਸਚੁ, ਜੁਗਾਦਿ ਸਚੁ, ਹੈ ਭੀ ਸਚੁ, ਨਾਨਕ ਹੋਸੀ ਭੀ ਸਚੁ।” ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਲੋਕ ਇਸਦਾ ਅਨੁਵਾਦ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਸਬਕ ਵਾਂਗ ਕਰਦੇ ਹਨ: “ਸਿਰਜਣਹਾਰ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਸੱਚ ਸੀ, ਯੁੱਗਾਂ-ਯੁੱਗਾਂ ਵਿੱਚ ਸੱਚ ਰਿਹਾ, ਹੁਣ ਵੀ ਸੱਚ ਹੈ, ਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸੱਚ ਰਹੇਗਾ।”

ਭਾਵੇਂ ਇਹ ਸੱਚ ਹੈ – ਕਿਉਂਕਿ ਸਿਰਜਣਹਾਰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਬਣਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਹੈ ਤੇ ਉਸਦਾ ਕੋਈ ਸ਼ੁਰੂ ਜਾਂ ਅੰਤ ਨਹੀਂ – ਪਰ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਸਿਰਜਣਹਾਰ ਬਾਰੇ ਆਪਣੀ ਸਮਝ ਤੇ ਨਿੱਜੀ ਤਜਰਬੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹਰ ਇਨਸਾਨ ਦਾ ਸਿਰਜਣਹਾਰ ਨਾਲ ਜਨਮ ਤੋਂ ਮੌਤ ਤੱਕ, ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਨਿੱਜੀ ਰਿਸ਼ਤਾ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ।

ਇਸ ਲਈ, ਹਰ ਇਕ ਲਈ, ਇਸ ਸਲੋਕ ਦਾ ਰੂਹਾਨੀ ਅਰਥ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ:

ਆਦਿ ਸਚੁ: ਸਿਰਜਣਹਾਰ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਬਿਲਕੁਲ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ (ਮੇਰੇ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਵੇਲੇ) ਸੀ।
ਜੁਗਾਦਿ ਸਚੁ: ਸਿਰਜਣਹਾਰ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਮੇਰੇ ਵੱਡੇ ਹੋਣ ਦੇ ਹਰ ਪੜਾਅ ‘ਤੇ ਰਹੀ ਹੈ।
ਹੈ ਭੀ ਸਚੁ: ਸਿਰਜਣਹਾਰ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਇਸੇ ਪਲ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਹੈ।
ਹੋਸੀ ਭੀ ਸਚੁ: ਸਿਰਜਣਹਾਰ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਮੇਰੇ ਆਖ਼ਰੀ ਸਾਹ ਤੱਕ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਰਹੇਗੀ।

ਇਹ ਕਿਸੇ ਉੱਪਰਲੇ ਸਿਰਜਣਹਾਰ ਬਾਰੇ ਨਹੀਂ ਹੈ; ਇਹ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰਲੇ ਸਿਰਜਣਹਾਰ ਬਾਰੇ ਹੈ।

5. “ਸਿਰਜਣਹਾਰ ਨੂੰ ਅਰਦਾਸ” ਦੀ ਬਜਾਏ “ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਪਛਾਣਨ” ਤੱਕ

ਇਹ ਤਬਦੀਲੀ ਮੇਰੀ ਸਿੱਖੀ ਦੀ ਰੂਹਾਨੀਅਤ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਤੇ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਦੇ ਤਰੀਕੇ ਨੂੰ ਬਦਲ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਜਾਂ ਤੁਸੀਂ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹਾਂ ਤੇ ਸਿਰਜਣਹਾਰ, ਕਰਤਾ, ਜਾਂ ਪ੍ਰਭੂ ਵਰਗੇ ਸ਼ਬਦ ਵੇਖਦੇ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ (ਤੁਹਾਨੂੰ, ਸਾਨੂੰ) ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਸਿਰਜਣਹਾਰ (ਜਾਂ ‘ਰਾਜੇ’) ਬਾਰੇ ਸੋਚਣਾ ਬੰਦ ਕਰ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਸੋਚਦੇ ਹੋ ਸਿਰਜਣਹਾਰ “ਬਾਹਰ” ਹੈ, ਤਾਂ ਤੁਹਾਡੇ “ਕੰਮ” ਇਹ ਹਨ:

ਮੰਗਣਾ
ਤਰਲੇ ਕਰਨਾ
ਕਿਸੇ ਜਾਦੂ ਦੇ ਮੰਤਰ ਵਾਂਗ ਇੱਕ ਨਾਮ ਨੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਦੁਹਰਾਉਣਾ।

ਪਰ ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਸਮਝ ਲੈਂਦੇ ਹੋ ਕਿ ਸਿਰਜਣਹਾਰ ਅੰਦਰ ਹੈ, ਤਾਂ ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਬਦਲ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ:

ਪਛਾਣਨਾ: ਆਪਣੇ ਅਤੇ ਦੂਜਿਆਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਰੂਹਾਨੀ ਸ਼ਕਤੀ (ਗੁਣ, ਜੀਵਨ-ਜੋਤ) ਨੂੰ ਮੰਨਣਾ।

ਵਿਚਾਰਨਾ: ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੇ ਸੁਨੇਹਿਆਂ ਬਾਰੇ ਡੂੰਘੀ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨਾ – ਭਾਵ, ਇੱਕ ਚੰਗਾ ਇਨਸਾਨ ਕਿਵੇਂ ਬਣਨਾ ਤੇ ਜੀਉਣਾ ਹੈ; ਮਨ ਤੇ ਜ਼ਮੀਰ ਵਿੱਚ ਰੂਹਾਨੀ ਗੁਣ ਕਿਵੇਂ ਪੈਦਾ ਕਰਨੇ ਹਨ; ਸਹੀ ਨਿੱਜੀ ਫ਼ੈਸਲੇ ਕਿਵੇਂ ਕਰਨੇ ਹਨ; ਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਕੰਮ ਕਿਵੇਂ ਕਰਨਾ ਹੈ।

ਜੋੜਨਾ: ਗੁਰਬਾਣੀ ਨੂੰ ਇੱਕ “ਨਕਸ਼ੇ” ਜਾਂ “ਨਿਰਦੇਸ਼ ਪੁਸਤਕ (User manual)” ਵਾਂਗ ਵਰਤਣਾ ਤਾਂ ਜੋ ਅਸੀਂ ਜੋ ਵੀ ਸੋਚਦੇ, ਬੋਲਦੇ, ਜਾਂ ਕਰਦੇ ਹਾਂ, ਉਸਨੂੰ ਬਦਲ ਦੇਈਏ – ਤਾਂ ਜੋ ਅਸੀਂ ਸਾਡੇ ਅੰਦਰਲੇ ਸਿਰਜਣਹਾਰ ਦੇ ਹੁਕਮ (ਕੁਦਰਤੀ ਕਾਨੂੰਨਾਂ) ਮੁਤਾਬਕ ਜੀ ਸਕੀਏ।

ਇਸ ਸਾਰੀ ਵਿਚਾਰ ਦਾ ਸਿੱਟਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਸਿੱਖੀ ਦਾ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਬਿੰਦੂ ਕਿਸੇ ਦੂਰ ਦੇ ਸਿਰਜਣਹਾਰ ‘ਤੇ “ਵਿਸ਼ਵਾਸ” ਕਰਨਾ ਨਹੀਂ ਹੈ; ਇਹ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਮੌਜੂਦ ਰੂਹਾਨੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਪਛਾਣਨਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਅਸਮਾਨ ਤੋਂ ਕਿਸੇ ਚਮਤਕਾਰ ਦੀ ਭਾਲ ਕਰਨੀ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ ਤੇ ਆਪਣੀ ਜ਼ਮੀਰ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਹੁਕਮ (ਸਿਰਜਣਹਾਰ ਦੇ ਹੁਕਮ) ‘ਤੇ ਚੱਲਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਹੀ ਮੈਂ ਉਹ ਰੂਹਾਨੀਅਤ ਅਪਨਾ ਰਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਜੋ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੇ ਸਿਖਾਈ ਸੀ।

ਨੋਵੇਂ ਨਾਨਕ, ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਿਬ ਸਮਝਾਉਂਦੇ ਹਨ:

ਜੋ ਪ੍ਰਾਨੀ ਨਿਸਿ ਦਿਨੁ ਭਜੈ ਰੂਪ ਰਾਮ ਤਿਹ ਜਾਨੁ ॥ ਹਰਿ ਜਨ ਹਰਿ ਅੰਤਰੁ ਨਹੀ ਨਾਨਕ ਸਾਚੀ ਮਾਨੁ ॥੨੯॥ ਅਰਥਾਤ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੀ ਜ਼ਮੀਰ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਹੁਕਮ (ਸਿਰਜਣਹਾਰ ਦੇ ਹੁਕਮ) ‘ਤੇ ਚੱਲਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਉਸ ਨੂੰ ਸਿਰਜਣਹਾਰ ਦਾ ਰੂਪ ਸਮਝੋ। ਇਹ ਗੱਲ ਸੱਚੀ ਮੰਨੋ ਕਿ ਸਿਰਜਣਹਾਰ ਦੇ ਭਗਤ ਅਤੇ ਸਿਰਜਣਹਾਰ ਵਿਚ ਕੋਈ ਫ਼ਰਕ ਨਹੀਂ ਹੈ।29।

ਆਸ ਹੈ ਤੁਹਾਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਦਾ ਉੱਤਰ ਮਿਲ ਗਿਆ ਹੋਵੇਗਾ। ਜੇ ਤੁਹਾਡਾ ਅੱਗੇ ਕੋਈ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਤੁਹਾਡਾ ਸਵਾਗਤ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਕੰਮੀ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਦੱਸਣ ਦੀ ਕ੍ਰਿਪਾਲਤਾ ਕਰਨੀ ਜੀ ਤਾਂ ਜੋ ਅੱਗੇ ਸੁਧਾਰ ਹੋ ਸਕੇ।

ਆਦਰ ਸਹਿਤ,
ਆਪ ਦਾ ਵੀਰ